Team in de spotlight: Samenwerking – in gesprek met Luc van Sande

Binnen het project Joule4Joule werken verschillende teams aan de vraag hoe we lokaal energie slimmer kunnen opwekken, opslaan en gebruiken. In elke nieuwsbrief zetten we één team in de spotlight, om te vertellen waar we zoal mee bezig zijn. Deze keer spreken we met Luc van Sande (Tilburg University, Academische werkplaats Klimaat & Energie), lid van het team Samenwerking binnen het cluster Sociaal-economische kaders. 

Dit cluster onderzoekt welke organisatorische en financiële instrumenten en randvoorwaarden er nodig zijn om lokaal samen energie te produceren en te gebruiken. En zoals Luc meteen duidelijk maakt: techniek is daarbij maar een deel van het verhaal.

“Techniek is niet het grootste obstakel”

Luc vertelt dat het thema samenwerking bewust een belangrijke plek heeft gekregen binnen Joule4Joule.

“Bij decentrale energie-initiatieven lag de nadruk in het verleden vaak sterk op de techniek,” zegt hij. “Maar we zien steeds vaker dat projecten niet stuklopen op techniek, maar op samenwerking. Partijen kunnen elkaar niet goed vinden, begrijpen elkaar niet altijd of zitten niet op één lijn.”

Daarom onderzoekt het team hoe samenwerking beter kan worden ingericht als verschillende partijen samen aan een energieoplossing werken.

“Denk aan vragen als: hoe organiseer je de samenwerking? Wie neemt welke rol? Wie neemt beslissingen, en wanneer? En hoe zorg je ervoor dat je samen tot de juiste probleemstelling en oplossingen komt?”

Samenwerking in de praktijk

Binnen Joule4Joule wordt dit niet alleen theoretisch onderzocht. Het team kijkt ook naar hoe samenwerking verloopt binnen de verschillende pilotlocaties. Daar werken vaak meerdere partijen samen, zoals netbeheerders, gemeenten en energiecoöperaties. Hoe die samenwerking eruitziet, verschilt per pilot.

“In Deventer bijvoorbeeld worden nieuwe rollen ingericht,” vertelt Luc. “Daar wordt gewerkt aan een publiek warmtebedrijf dat een centrale rol krijgt in de uitrol en coördinatie. Zo’n structuur beïnvloedt natuurlijk hoe partijen samenwerken.”

Door deze praktijken te analyseren probeert het team te begrijpen wat wel en niet werkt.

Een eigen ‘plekje’ voor thema Samenwerking

Het thema Samenwerking kreeg pas een eigen plek ná de start van het project. “In de subsidieaanvraag hadden we al het cluster Sociaal-economische kaders opgenomen,” legt Luc uit. “Maar tijdens de kick-off, waar alle projecten samenkwamen, merkten we al snel dat het ‘samen doen’ echt het verschil maakt. En dit is ook precies waar het vaak spaak loopt. Hoewel samenwerking al in verschillende clusters terugkwam, besloten we om het onderwerp expliciet als eigen thema te behandelen. Omdat het zo belangrijk is.”

Van academische kennis naar praktische handvatten

Het team werkt momenteel aan een belangrijk resultaat: een samenwerkingskader voor energieprojecten. Het doel van het kader is om academische inzichten te vertalen naar praktische handvaten omtrent samenwerkingen.

“We kijken bijvoorbeeld naar vragen als: wat zijn de organisatiedoelen binnen een samenwerking? Kun je een gezamenlijk doel formuleren dat helpt bij het nemen van beslissingen? In welke fase zit een project, en welke beslissingsbevoegdheden horen daarbij?”

De ontwikkeling van dit kader gebeurt stap voor stap, met regelmatige feedback vanuit het project.

“We hebben regelmatig clustermeetings waarin we inzichten bespreken en feedback ophalen. Het is echt een iteratief proces. Tijdens interviews met de pilots en in gesprekken in het cluster kwamen we er bijvoorbeeld achter dat er veel vragen zijn omtrent hoe je omgaat met verschillende tijdslijnen en de perceptie van tijd van verschillende actoren. Dit was iets wat we meteen konden meenemen in het samenwerkingskader, door te bouwen op bestaande academische literatuur en dit om te zetten in praktische acties die organisaties kunnen nemen."

Stip op de horizon

Ons team werkt enerzijds aan het ondersteunen van goede samenwerking en governance in de pilots, en anderzijds aan het ontwikkelen van concrete hulpmiddelen zoals brochures en een organisatietool om beslissingen makkelijker te maken.

“Die kennis willen we breed delen, zodat ook nieuwe pilotlocaties ermee aan de slag kunnen.”

Uiteindelijk hoopt het team één belangrijke boodschap duidelijk te maken.

“Samenwerking is niet iets wat er vanzelf bij komt wanneer je een technisch project uitvoert,” zegt Luc. “Het is iets waar je bewust over moet nadenken en wat je goed moet organiseren voordat je begint, en gedurende de samenwerking zelf.”

En dat verdient volgens hem veel meer aandacht.

“Als dat niet gebeurt, is dat echt zonde.”